Προτεινόμενο θέμα (1) – Αρχαία – λύσεις – Γ΄ Λυκείου

Προτεινόμενο θέμα (1) - Αρχαία - λύσεις - Γ΄ Λυκείου

Προτεινόμενο θέμα (1) – Αρχαία – λύσεις – Γ΄ Λυκείου

Προτεινόμενο θέμα (1)

Απαντήσεις

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διδαγμένο κείμενο

Α1.Γιατί τώρα υπάρχουν διαφορετικές απόψεις ως προς το εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Δεν έχουν όλοι την ίδια γνώμη για το τι πρέπει να μαθαίνουν οι νέοι ούτε σε σχέση με την αρετή ούτε σε σχέση με την άριστη ζωή, ούτε είναι φανερό αν (η παιδεία) πρέπει να έχει στόχο της περισσότερο την άσκηση και την καλλιέργεια του νου ή τη διαμόρφωση ηθικού χαρακτήρα· αν ξεκινήσουμε από την εκπαίδευση που παρέχεται σήμερα, η έρευνά μας θα βρεθεί αντιμέτωπη με μεγάλη σύγχυση και δεν είναι καθόλου φανερό αν (η παιδεία) πρέπει να καλλιεργεί αυτά που είναι χρήσιμα για τη ζωή ή αυτά που οδηγούν στην αρετή ή αυτά που απλώς προάγουν τη γνώση (γιατί όλες αυτές οι απόψεις έχουν βρει κάποιους υποστηρικτές)· και σχετικά με αυτά που οδηγούν στην αρετή δεν υπάρχει καμιά απολύτως συμφωνία (καταρχήν δεν έχουν όλοι την ίδια ιδέα για την αρετή που τιμούν· επομένως, είναι φυσικό να υποστηρίζουν διαφορετικές γνώμες και ως προς την άσκησή της). Είναι λοιπόν φανερό ότι (οι νέοι) πρέπει να διδάσκονται τα πιο απαραίτητα από τα χρήσιμα ·

Β1.Ο Αριστοτέλης, προκειμένου να δικαιολογήσει την άποψή του, ότι είναι αναγκαίο να καθοριστούν τα γνωρίσματα της παιδείας και ο τρόπος  με τον οποίο οι νέοι εκπαιδεύονται, προχωρά σε ορισμένες διαπιστώσεις για τον χαρακτήρα της παιδείας και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα στην εποχή του. Επισημαίνει, λοιπόν, τη διαφωνία που υπάρχει για τον σκοπό και το περιεχόμενο της παρεχόμενης παιδείας.

Οι άνθρωποι διαφωνούν για το αν οι νέοι είναι καλό να εκπαιδεύονται με σκοπό την κατάκτηση της αρετής και του άριστου βίου και αν πρέπει να αποβλέπουν με την παιδεία στην πνευματική καλλιέργεια ή στη διάπλαση ήθους. Έτσι, άλλοι υποστηρίζουν ότι η παιδεία πρέπει να στοχεύει:

«πρός ἀρετήν»: Η αρετή αναφέρεται και στο καθαρά λογικό μέρος  της ψυχής (διανοητικές αρετές) και σε ενέργειες της βούλησης, που ελέγχονται όμως από τη λογική, αλλά γεννιούνται με τον εθισμό (ηθικές αρετές). Η αρετή αποτελεί τη βάση του «αἱρετωτέρου βίου», δηλαδή του προτιμότερου.

«πρός τόν βίον τόν ἄριστον»: Ο άριστος βίος απασχόλησε τον Αριστοτέλη στα τρία πρώτα κεφάλαια του έβδομου βιβλίου των Πολιτικών, καθώς και στα Ηθικά Νικομάχεια. Ο φιλόσοφος εννοεί μάλλον τον άριστο βίο που προβάλλει κάθε πολιτική κοινωνία στα μέλη της ως «αἱρετώτερον» (= προτιμότερο). Η αρετή, κατά τον Αριστοτέλη, αποτελεί την προϋπόθεση του «αἱρετωτέρου βίου». Επιπλέον, είναι απαραίτητο  να αναγνωρίσουμε ένα εύρος στην έννοια της αρετής, σύμφωνα με το οποίο π.χ. οι Σπαρτιάτες ταύτιζαν το περιεχόμενο της αρετής με την πολεμική ανδρεία και κατά συνέπεια ο βίος πουθεμελιώνεται στην πολεμική ανδρεία ήταν ο άριστος για τους ίδιους. Γίνεται έτσι σαφές ότι ο άριστος βίος συνδέεται με το άριστο πολίτευμα, αφού άριστη πολιτεία είναι εκείνη που εξασφαλίζει τον «αἱρετώτατον βίον», την άριστη ζωή για το άτομο και το σύνολο συγχρόνως. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει ένας και μοναδικός άριστος βίος, αλλά τόσοι όσα και τα πολιτεύματα.

Σύμφωνα πάλι με μελετητές, ο άριστος βίος ανήκει στο «λόγον ἔχον»,  το θεωρητικό και ανώτερο μέρος της ψυχής. Μάλιστα, σε παρακάτω απόσπασμα των Πολιτικών του, ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι ένα παιδευτικό αγαθό που δεν είναι μόνο ευχάριστο και διασκεδαστικό, αλλά χρήσιμο και για ηθικούς σκοπούς και για τη διαμόρφωση του άριστου βίου, είναι η μουσική. Πιο συγκεκριμένα αναφέρει: «… πρέπει να θεωρούμε ότι η μουσική ασκεί πάνω μας κάποια επίδραση προς την κατεύθυνση της αρετής, καθώς έχει τη δύναμη… να δίνει μια ορισμένη ποιότητα στον χαρακτήρα μας, δεδομένου ότι μας ασκεί στο να αισθανόμαστε ευχαρίστηση με τον σωστό τρόπο· με άλλα λόγια μπορούμε να πούμε ότι η μουσική συμβάλλει στο να καθορίσουμε την πορεία του βίου μας και να καλλιεργήσουμε τον νου μας». Ως παραδείγματα αναφέρει τη χρήση των λατρευτικών ασμάτων στις γιορτές, όπου οι συμμετέχοντες αρχικά διεγείρονται στο άκουσμα της γεμάτης πάθος μουσικής και στη συνέχεια ηρεμούν με τα ιερά τραγούδια που ακολουθούν σαν να βρήκαν ψυχική ανακούφιση, η οποία συνδέεται με την απόλαυση.

Επίσης, άλλοι υποστηρίζουν ότι η παιδεία πρέπει να στοχεύει:

  • «πρός τήν διάνοιαν»: Ορισμένοι θεωρούν ότι η παιδεία έχει νόημα ως άσκηση μόνο του νου.
  • «πρός τό τῆς ψυχῆς ἦθος»: Από την άλλη η διαμόρφωση ηθικού χαρακτήρα αποτελεί και αυτή κύρια ενέργεια της παιδείας, η οποία έχει υποστηρικτές, αλλά και αρνητές.

Ο ρεαλιστικός και εμπειρικός χαρακτήρας της αριστοτελικής σκέψης φαίνεται και στη διαπίστωση ότι η έρευνα για την παιδεία δεν διευκολύνεται από την παρατήρηση της τότε παρεχόμενης εκπαίδευσης. Κρίνει, λοιπόν, ο Αριστοτέλης ότι η απουσία νομικού πλαισίου για την εκπαίδευση και ο ιδιωτικός της χαρακτήρας προσανατολίζουν τους ανθρώπους σε ανόμοιες επιλογές παιδείας με πολιτικές βέβαια επιπτώσεις στην ενότητα και στην ευδαιμονία της πόλης. Διακρίνει στην εποχή του και μας παραδίδει τρεις τύπους παιδείας:

  • α) την ωφελιμιστική παιδεία, με την οποία επιδιώκεται το πρακτικό και     το ωφέλιμο, τα χρήσιμα για τη ζωή («τά χρήσιμα πρός τόν βίον»),
  • β) τη γνωσιοκεντρική παιδεία, με την οποία δινεται προτεραιότητα στην καλλιέργεια του νου, σε αυτά που απλώς προάγουν τη γνώση («τά περιττά»),
  • γ) την ηθοπλαστική παιδεία, με την οποία προτάσσεται η διάπλαση του ήθους των παιδιών, αυτά που τείνουν προς την αρετή («τά τείνοντα πρός ἀρετήν»).

Κανένας τύπος παιδείας από αυτούς δεν ικανοποιεί απόλυτα  τον φιλόσοφο, γιατί ο κάθε τύπος από μόνος του δεν είναι ικανός να προσφέρει όλα εκείνα τα γνωρίσματα που απαιτούνται για τη συγκρότηση της προσωπικότητας του σπουδαίου πολίτη και πολιτικού. Μας παραδίδει ο Αριστοτέλης τον προβληματισμό που είχε προκύψει για τις τρεις κατευθύνσεις της παιδείας: κατάρτιση για βιοπορισμό, ή διάπλαση ενάρετου χαρακτήρα, ή καθαρή μόρφωση. Όπως, λοιπόν, θα διευκρινίσει στη συνέχεια του όγδοου βιβλίου του ο Αριστοτέλης, η παιδεία που υπηρετεί πραγματικά τις αρχές της πόλης και διαπλάθει τον σπουδαίο πολίτη και πολιτικό χρειάζεται να διέπεται από τρεις βασικές αρχές: α) τη μεσότητα, β) το δυνατό που αφορά το ανθρωπίνως εφικτό και γ) το πρέπον. Η τριπλή αυτή βάση παιδείας υπαγορεύει ένα διαφορετικό πρόγραμμα σπουδών από αυτό που παρεχόταν τότε και  το οποίο τελικά ο Αριστοτέλης το κρίνει ως συγκεχυμένο και ανεπαρκές.

Προτεινόμενο θέμα (1) – Αρχαία – λύσεις – Γ΄ Λυκείου

Β2.Με τη φράση «ἐμποδών παιδείας» ο Αριστοτέλης εννοεί την παιδεία με την οποία είμαστε καθημερινά σε επαφή, την παιδεία που ισχύει στην κοινωνία μας. Τα μαθήματα που διδάσκονταν την εποχή του Αριστοτέλη ήταν:

α) ανάγνωση και γραφή, αντικείμενα τα οποία θεωρούνταν χρήσιμα για τη ζωή («χρήσιμα πρός τόν βίον»),

β) γυμναστική, η οποία συντελούσε στην καλλιέργεια της ανδρείας,

γ) μουσική, η οποία θεωρούνταν και χρήσιμη για τη ζωή και ασκούσε ηθική επίδραση στον άνθρωπο,

δ) σχέδιο και ζωγραφική, δεξιότητες που θεωρούνταν κι αυτές χρήσιμες για τη ζωή.

Η αριθμητική δεν αναφέρεται, ίσως επειδή στην Αθήνα αυτή διδασκόταν στο σπίτι και όχι στο σχολείο ή ίσως να διδασκόταν μαζί με την ανάγνωση και τη γραφή και για αυτό δεν γίνεται χωριστή αναφορά  σε αυτή.

Β3.Στο μεταφρασμένο απόσπασμα ο Αριστοτέλης περιγράφει το τελευταίο είδος δημοκρατίας, που αποτελεί και τη χειρότερη μορφή της, αφού υπέρτατη αρχή σε αυτήν δεν είναι ο νόμος, αλλά τα λαϊκά ψηφίσματα.  Σε ένα τέτοιο πολιτικό κλίμα, είναι πολύ λογικό βρουν γόνιμο έδαφος και να κάνουν την εμφάνισή τους οι δημαγωγοί. Αυτοί εμφανίστηκαν στην αθηναϊκή πολιτική σκηνή μετά τον θάνατο του Περικλή το 429 π.Χ. Ήταν γέννημα της νέας αστικής τάξης που δημιουργήθηκε τότε στην Αθήνα  με την ανάπτυξη του εμπορίου και της «βιομηχανίας». Έχοντας πολύ συχνά το χάρισμα του λόγου και χωρίς επίσημες θέσεις και συγκεκριμένες υποχρεώσεις προς την πολιτεία, ασκούσαν μεγάλη επιρροή στον λαό προτείνοντας ευχάριστες στον πολύ κόσμο πολιτικές χωρίς όμως να έχουν την ευθύνη της πραγματοποίησής τους. Η λέξη, σχηματισμένη από το ουσιαστικό «δῆμος» (= λαός) και από το ρήμα «ἄγω» (= οδηγώ), η λέξη είχε τη σημασία του οδηγητή, του ηγέτη του λαού. Στην εποχή του Αριστοτέλη όμως πήρε αρνητικό πρόσημο, επειδή οι δημαγωγοί κατέληξαν απλώς να παρασέρνουν τον λαό σε ψηφίσματα για την εξυπηρέτηση των προσωπικών τους φιλοδοξιών και συμφερόντων.

Ο Αριστοτέλης σε άλλο σημείο των Πολιτικών, αναφέρει ότι ο δημαγωγός είναι του «δήμου κόλαξ» και κάνει λόγο για την «ἀσέλγειαν» των δημαγωγών. Αυτό σημαίνει ότι η εμφάνισή τους προϋποθέτει και φανερώνει τον πολιτικό εκφυλισμό του κράτους. Επίσης με αρνητική σημασία αναφέρεται η λέξη δημαγωγός στον Αριστοφάνη, στον Θουκυδίδη, στον Αντιφώντα, στον Ισοκράτη, και τον Δημοσθένη. Μία χαρακτηριστική εικόνα της πολιτικής την εποχή του Κλέωνα, του δημαγωγού, στην Αθήνα, μετά τον θάνατο του Περικλή, μας δίνει ο Αριστοφάνης στους «Ιππείς». Εκεί, δίνονται και κάποια χαρακτηριστικά της δημαγωγίας και καταδικάζεται ο τύπος του πολιτικού ηγέτη που α) κολακεύει υπέρμετρα, διαβεβαιώνει υπερβολικά για την νομιμοφροσύνη του και διώκει πρόσωπα που θα μπορούσαν να κατηγορηθούν  για αντιπατριωτική συμπεριφορά, β) προωθεί μέτρα που προσφέρουν βραχυπρόθεσμα οικονομικά οφέλη σε πολλούς παραβλέποντας τη μακροπρόθεσμη οικονομική εξασφάλιση και γ) προέρχεται από τις τάξεις των βιοτεχνών και των εμπόρων και όχι από τις οικογένειες των γαιοκτημόνων που είχαν παράδοση στις πατριωτικές υπηρεσίες. Τόσο το πρόβλημα της ασάφειας των ψηφισμάτων, όσο και το πρόβλημα της εμφάνισης των δημαγωγών απορρέει κυρίως από τον άμεσο χαρακτήρα της αθηναϊκής δημοκρατίας που, λόγω της συμμετοχής χιλιάδων πολιτών με διαφορές στην καλλιέργεια, στις ικανότητες και στην πολιτική ωριμότητα κατά την άσκηση της εξουσίας, επέτρεπε με την ελάχιστη χαλάρωση των πολιτικών ηθών, την εμφάνιση πολιτικών δυσλειτουργιών.

Στο πρωτότυπο κείμενο, ο φιλόσοφος εκθέτει την άποψή του για την παιδεία, η οποία οφείλει να ακολουθεί μια μέση οδό και να είναι προσανατολισμένη προς την ηθική διάπλαση των νέων. Βασικός της στόχος πρέπει να είναι να αποκτήσουν οι νέοι την αρετή, ώστε να κατακτήσουν την ευδαιμονία. Μια τέτοια παιδεία, δημιουργεί ενάρετους πολίτες με ηθική και πνευματική καλλιέργεια και ενεργό συμμετοχή στα κοινά. Οι πολίτες αυτοί θα συμμετέχουν στις ψηφοφορίες της Εκκλησίας του Δήμου και θα ψηφίζουν παίρνοντας τις σωστές αποφάσεις με γνώμονα το κοινό καλό. Σε μια τέτοια πόλη, οι δημαγωγοί δεν θα έχουν θέση,  κι ακόμα κι αν κάνουν την εμφάνισή τους ο λαός δεν θα επηρεαστεί από αυτούς.

Προτεινόμενο θέμα (1) – Αρχαία – λύσεις – Γ΄ Λυκείου

Β4.Απάντηση, σελ. σχολ. βιβλίου 164 «Διαβάσαμε ως τώρα…  που αυτός εξήγγειλε στο τέλος των Ηθικών Νικομαχείων του.».

 

Β5.

νόμισμα = νομίζειν
ανακωχή = μετέχειν
αδιαθεσία = νομοθετητέον
χρηματικός = χρήσιμα
κατάφωρα = διαφέρονται
βάθρο = ἀμφισβητεῖται
τονισμός = τείνοντα
λαθρεπιβάτης = λανθάνειν
καταλογισμός = εὐλόγως
επίσκοπος = σκέψις

 

Γ. Αδίδακτο κείμενο

Γ1.Σκεφθείτε όμως, άνδρες Αθηναίοι, πώς να μη διαπράξετε την αθλιότερη πράξη από όλες. Γιατί, αν αθωώσετε αυτόν εδώ τον Αγόρατο, δεν κάνετε μόνο αυτό, αλλά και εκείνους τους άνδρες, που παραδέχεστε ότι ήταν φιλικοί σε σας, συγχρόνως με την ίδια αυτή ψήφο, τούς καταδικάζετε σε θάνατο. Γιατί, αθωώνοντας αυτόν που είναι υπαίτιος για τον θάνατο εκείνων, δεν αποφασίζετε τίποτε άλλο παρά ότι εκείνοι δίκαια καταδικάστηκαν σε θάνατο από αυτόν. Και έτσι θα πάθουν τη χειρότερη ατίμωση από όλες, αν αυτοί, στους οποίους άφηναν εκείνοι την εντολή να εκδικηθούν για χάρη τους γιατί ήταν κατά τη γνώμη τους φίλοι τους, ψηφίσουν εναντίον εκείνων των ανδρών όμοια με τους τριάντα τυράννους. Σε καμιά περίπτωση, άνδρες δικαστές, στο όνομα των Ολύμπιων θεών, μήτε με τέχνασμα μήτε με καμία δικαιολογία μην καταδικάσετε σε θάνατο εκείνους τους άνδρες, οι οποίοι, αν και έκαναν πολλές και μεγάλες ευεργεσίες σε σας, γι’ αυτές τις ίδιες θανατώθηκαν από τους τριάντα τυράννους και από αυτόν εδώ τον Αγόρατο.

 Γ2.

πάντων : πᾶσι(ν)
σχετλιώτατον : σχετλιωτάτῃ
ἐργάσησθε : εἰργασμένοι εἰσὶ
τοῦτο : τούτους, ταύτας, ταῦτα
ὁμολογεῖτε : ὁμολογείσθω
εὔνους : εὔνου
πάθοιεν : πείσοιντο
οἷς :
γενήσονται : ἐγενήθης
καταψηφίσησθε : καταψηφιεῖσθε

 Γ3.α) σχετλιώτατον: ονοματικός ομοιόπτωτος επιθετικός προσδιορισμός             στο «ἔργον»

θάνατον: επιρρηματικός προσδιορισμός, αιτιατική της ποινής στο ρήμα «καταψηφίσησθε»

πάντων: ονοματικός ετερόπτωτος προσδιορισμός γενική διαιρετική  στο «ἔργον»

τοῖς τριάκοντα: ονοματικός ετερόπτωτος προσδιορισμός δοτική αντικειμενική στο επίθετο «ὁμόψηφοι» (ομοιότητας σημαντικό)

τέχνῃ: επιρρηματικός προσδιορισμός, δοτική του μέσου στο ρήμα «καταψηφίσησθε»

Προτεινόμενο θέμα (1) – Αρχαία – λύσεις – Γ΄ Λυκείου

β) τόν ὄντα: επιθετική μετοχή, αντικείμενο της μετοχής «ἀπολύοντες». Αναλύεται  σε δευτερεύουσα αναφορική πρόταση:

ἀπολύοντες γὰρ τοῦτον, ὃς αἴτιός ἐστι ἐκείνοις τοῦ θανάτου.

ὡς οὖσι:επιρρηματική αιτιολογική μετοχή, υποκειμενικής αιτιολογίας, συνοδεύεται από το μόριο ὡς, συνημμένη στο έμμεσο αντικείμενο του ρήματος «ἐπέσκηπτον» («οἷς»). Αναλύεται σε δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση με σύνδεσμο εισαγωγής το ὡς που δηλώνει υποκειμενική αιτιολογία και έγκλιση εκφοράς ευκτική του πλαγίου λόγου διότι το ρήμα εξάρτησης «ἐπέσκηπτον» είναι ιστορικού χρόνου:

οἷς ἐπέσκηπτον ἐκεῖνοι ὡς φίλοι εἶεν τιμωρεῖν ὑπὲρ αὑτῶν. 

 

 

 

 

 

0 responses on "Προτεινόμενο θέμα (1) - Αρχαία - λύσεις - Γ΄ Λυκείου"

Leave a Message

top
X